تاریخچه

کتاب و جزوه

نوشتارها

آزمایش غیر مخرب - پرتونگاری صنعتی

مولف: بهمن چوبک

دیباچه

 تخم مرغ را میان مشت می گیرد و از میان آن به روشنایی خورشید یا هر چشمه ی روشن دیگر نگاه می‏کند تا لکه ای در آن نباشد . لبه ی کارد را بر روی ناخن می کشد تا تیزی آن را بیازماید. میوه ها را با چشم نگاه می کند، بر می دارد، بو می کند، در کف دست سبک سنگین می کند، تا آن را که می پسندد، برگزیند. پارچه، فرش، میز و صندلی و هر آن چه را که نیاز دارد نخست می آزماید، می سنجد و سپس می‏خرد.

زندگی در دادوستد می گذرد، و در این فرایند، گروهی می سازند و گروهی می خرند و به کار می برند. خریدار، در پی آن است تا آن چه را که می خرد، خوب، ارزان و بادوام باشد، و آن که می سازدباید بکوشد که خواسته ی خریدار را برآورده سازد.

در نگاه نخست، این، فرایندی ساده می نماید. در گذشته های دور، شاید این فرایند، همچنان که زندگی مردم، ساده بود. سازندگان اندک بودند، خریداران نیز؛ خواست ها، ابزار، فن، دانش و ... همه ساده بود.

پیشرفت دانش، انقلاب صنعتی ، بهبودی شرایط بهداشتی و درمانی، افزایش جمعیت شهری، برپایی کارخانه های بزرگ صنعتی، بهره گیری ازماشین ، فراوانی انبوه کالاهای گوناگون- حتی کالاهایی که کوچکترین نقشی در زندگی ندارند- ایجاد وافزایش نیازهای درونی در مردم فرایند ساده ی داد و ستد گذشته را به شکل بسیار پیچیده ی امروزی در آورده است که در هر جامعه بخش بزرگی از نیروی کار را در دسته های گوناگون خدمات، آگهی و آوازه گری، میانجیگری، بازاریابی، برنامه ریزی، فروش و ... به کار گرفته است. در این آشفته بازار، اگر کالایی، نیاز خریدار را آن چنانکه دلخواه او است برآورده نکند، نمی تواند در بازار فروش با کالاهای همانند به مبارزه برخیزد و خیلی زود از میدان بیرون می رود و کار سازنده ی آن به ورشکستگی می انجامد.

امروزه خریدار، مانند گذشته ، نمی تواند با دیدن و بو کشیدن و لمس کردن کالایی، چگونگی آن را بسنجد.

این شیوه ی ساده ی بازرسی، حتی در بازار فروش فرآورده های کشاورزی نیز چندان کارایی ندارد، چون بهبودی شیوه های کشت، نگهداری وبسته بندی، چشم خریدار را خیره می کند و او را از بازرسیهای دیگر، بو کشیدن، سبک سنگین کردن و ... باز می دارد.

گوناگونی بسیار کالاها، رنگهای خیره کننده، شکلهای شگفتی آور، آگهی های بازرگانی و آوازه گری های گوناگون از راه رسانه های همگانی، بر سرگشتگی و آشفتگی خریدار می افزاید.

سازنده، تنها از یک راه می تواند برای فرآورده های انبوه خود انبوهی از مشتریان پابرجا بیابد، و آن بدست آوردن اطمینان مشتری به خوبی کالایی است که می سازد و به او می فروشد. سازنده نخست خود باید از خوبی آنچه می سازد مطمئن شود و بتواند با شیوه های گوناگون این اطمینان را به مشتری منتقل کند.

 سازنده هنگامی می تواند از چگونگی کالای خود مطمئن شود که در سراسر فرایند ساخت، از نخستین گام طرحی ، برنامه ریزی ساخت، فراهم کردن مواد خام و ... گام به گام با شیوه های دقیق بازرسی، روند کار را بازبینی کند تا در پایان کالایی را بدون هیچگونه عیب بیرونی و درونی، به دست خریدار برساند.

صنایع پیشرفته ی امروزی با انبوه فرآورده های گوناگون، و بهره گیری از رشته ماشین هائی که در هر ساعت هزاران قطعه می سازند، نمی توانند از بازرسی بسیار موشکافانه بی نیاز باشند. کوچکترین کاستی در کار یک ماشین ، یا کمترین بی توجهی در کار یک دستگاه بازرسی خودکار، موجب می شود که هزاران قطعه ی ناقص ساخته شود که به هیچ کاری نخواهند آمد.

امروزه بازرسی یک نیاز است، شاید نخستین و با ارزشترین نیاز. بازرسی، چگونگی چندی و چوئی یک کالا را تضمین می کند. بازرسی، در نخستین گام ، از آمدن مواد خام نامرغوب به کارخانه جلوگیری می‏کند، در فرایند ساخت، قطعه های نادرست را از درست، جدا می کند، به هنگام سوار کردن قطعه ها و ساخت دستگاه، کمک می کندکه قطعه ای نابجا سوار نشده باشد و در پایان، با بازرسی نهایی و بازبینی چگونگی کارکرد دستگاه، مهر پذیرش بر آن زده می شود.

و اما ...

آنچه در این دفتر از آن سخن به میان آمده است؛ نخست گفتاری است در نیاز به بازرسی فنی، شیوه های بازرسی و چگونگی آنها، فشرده و کوتاه. و سپس نگاهی فشرده به پرتونگاری صنعتی، شیوه های کار، چگونگی پایش در برابر پرتوهای برقاطیسی و یوننده، بنیانهای هندسی پرتونگاری، کاربرد این بنیانها در پرتونگاری، سخن کوتاهی در چگونگی ساخت و بهره گیری از پرتوهای گوناگون، ساخت انگاره بر روی فیلم (پرتونگاشت)، گزارش پرتونگاشت، کاربردهای پرتونگاری در بخش های گوناگون فلز کاری- ریخته گری، تراشکاری، جوشکاری، فلز گذاری و ... – تعریف ها و یکاهای اندازه گیری پرتوها و چند مسئله ی نمونه در پرتونگاری.

و شیوه های نوشتاری ما؛ کوشیده ایم تا آنجا که بشود و به دریافت و درک نوشته ها خدشته ای نرسد، در برابر واژه های بیگانه از واژه های فارسی یا فارسی شده، بهره گیری کنیم.

در این راه، تا جایی که توانسته ایم، از به کارگیری آن دسته از واژه های بیگانه که گروهی از واژه های پیوسته و هم خانواده ی خود را به زبان فارسی سرازیر کرده اند، دوری کرده ایم. و بیشتر، از واژه هایی که دانشمندان ژرف نگر فارسی دوست ، با بهره گیری از بنیانهای زبان فارسی و دانش زبان شناسی، در برابر واژه های بیگانه، ساخته یا برگزیده اند، سود برده ایم.

در این کار از کتاب پر ارزش ((دایره المعارف فارسی)) که به کوشش دانشمند ارجمند، زنده یاد استاد دکتر غلامحسین مصاحب چاپ شده است، و نیز از فرهنگ جامع متالورژی و مواد، نوشته ی آقای مهندس پرویز فرهنگ، واژه نامه ی فیزیک از انتشارات مرکز نشر دانشگاهی، واژگان فنی سینما و تلویزیون؛ کاری از شورای واژه گزینی سروش، و ... بهره گیری کرده ایم.

 به درستی هدفمان باور داریم، در راه دستیابی به این هدف گامی برداشته ایم، و می دانیم که بدون لغزش نبوده است. از خوانندگان جوینده و پژوهندگان پوینده و آگاه می خواهیم یاریمان کنند، کاستی ها را گوشزد نمایند و لغزش ها را نیز، تا گامهای پسین رابا پیشگرمی بیشتر، توانمند و استوار برداریم.